Həyat təcrübəsi nəticəsində bizim hər birimizə mə’lumdur ki, bə’zən başımız
ətraf mühitə, dünyəvi məsələlərə və nəfsani istəklərə elə qarışır ki, kim
olduğumuzu, harada olduğumuzu, hansı hədəfdən ötrü yaradıldığımzı tamamilə
unuduruq. Xüsusi ilə, bəzi əyləncəli oyunlar zamanı insan hər şey yaddan çıxır.
Dində bu hal "ləhv” adlanır və islama görə bu sifət möminə yaraşmayan
sifətlərdən hesab olunur. Ləhvin bəzi dərəcələri isə haram buyurulmuşdur. Bu
cür halın əlaməti ondan ibarətdir ki, həmin vaxt insana özünü xatırlatdıqda
narahat olur. Belə insanlar Allah, axirət, dini vəzifələri haqında düşünməməklə
qalmır, bu fikirləri unutduracaq mühitə can atır. Bu adam sanki özündən qorxur.
Tənhalıqda öz şəxsiyyəti haqqında düşünə biləcəyi halda özü ilə təklikdə
qalmaqdan qaçır. Bu insan artıq kənarda başını müxtəlif əyləncələrə qatmağa
adət etmişdir. Bir çox azğınlıqların, günahların səbəbi məhz insanın özündən
qaçmasıdır.
İnsan şüurlu varlıqdır. Elm və özünüdərketmə hissi onun zatında mövcuddur.
Ona görə də vücudunda özünüdərketmə hissi az olan insan insaniyyətdən
uzaqlaşır. Bu, onun özünə biganəliyindən irəli gəlir. Özünəbiganəlik haqqında
qərbdə də müxtəlif nəzəriyyələr mövcuddur. Amma İslamda həmin məsələ daha dərin
və əsaslı şəkildə araşdırılmışdır. İslam maarifi nəzərindən insan özünü həqiqət
prizmasından qiymətləndirə bilsə ilahi mərifətə nail olar. "Biharül-ənvar”da
nəql olunmuş məşhur hədisdə buyurulur: "Özünü tanıyan Allahını tanımışdır.”Bu
hədis həm Həzrət Peyğəmbər (s), həm də Həzrət Əlidən (ə) nəql olunmuşdur. Buna
diqqət yetirmək lazımdır ki, hədisdə"Allahı tanımağın yolu nəfsi tanımaq-dır”deyilməyib. Bu iki məsələ (Allahı tanımaq və özünüdərketmək) bir növ cütlük
təşkil edir, başqa sözlə, bir-birlərindən ayrılıqda mümkün deyil.
