Qeyd olundu ki, Quran ayələrinə əsasən, eləcə də, əqli və təcrübi
araşdırmalara görə insanın mə’nəvi cəhətdən tənəzzülə uğraması qəflətdən irəli
gəlir. Bu qəflət insanın özündən və yaranış məqsədindən xəbərdar olmamasından
ibarətdir. Təbii ki, bu qəflətin müalicəsindən ötrü diqqəti həmin məsələlərə
yönəltmək lazım-dır.
Qurani-kərimin "Maidə” surəsinin 105-ci ayəsi bu mövzunu işıqlandırır.
Ayədə buyurulur: "Ey iman gətirənlər! Nəfslərinizi qorumaq sizin öz
borcunuzdur. Siz doğru yolda olsanız, yolunu azanlar sizə heç bir zərər yetirə
bilməzlər.”
Mərhum Əllamə Təbatəbai yuxarıdakı ayənin təfsirində nəfs barəsində
mə’rifət əldə etmək, bu mərifətin mərtəbələri, bu mərifətin ilahi mərifətlə
sonuclanması barədə dəyərli fikirlər söyləyir. Təfsirə görə ayənin zahiri
mənası budur ki, insan öz eyblərinə məşğul olub başqalarında nöqsan
axtarmamalıdır. Bəzən insan bütün diqqətini ətrafdakılara yönəltdiyindən
özündən xəbərsiz qalır. Əksərimiz insanların yaxşı xüsusiyyətlərini bir kənara
qoyub, adətən onların eyblərinə diqqət yetiririk. Bizdən bir şəxs haqqında
soruşulanda həmin şəxsin nöqsanlarından danışmağa üstünlük veririk. İnsan eyb
axtara-axtara bir də onda ayılır ki, eyb axtarmaq onda xasiyyətə çevrilib.
Deyilənlər ayənin zahiri mənasını təşkil edir. Amma bir az da diqqət etdikdə
daha dərin mənalar üzə çıxır. Mərhum Əllamə diqqətimizi bəzi dərin incəliklərə
yönəldir. Ayədə insanın özünə qarşı diqqətli olması ilə onun doğru yolu
tutması, hidayəti arasında əlaqə mövcuddur. Demək, doğru yola yönəlmək üçün
insanın özünə diqqət yetirməsi şərtdir. Yəni nəfsi tanımaq Allahı tanımaq üçün
bir müqəddimədir.
