9-cu Dərs

            I.      Quranın yazılması

                        II.      Quranın yazılma mərhələsi

                               III.      Quranı nəyin üzərinə yazırdılar?

                   IV.      Quranın yazılma forması

Quranın yazılması

            Quranın bəhslərindən biri də onun yazılması barədədir. Hər bir müsəlman onun dini kitabının tarixi ilə tanış olmaq istəyir.

            İlkin mərhələdə Peyğəmbər (s) və onun yaxın dostları Quranı əzbərləməklə qoruyub saxlayırdılar. Ərəblərin hafizəsi tarixdə çox məşhur olubdur. Onlar cəhalət dövründə çoxlu məhrumiyyətlərlə üzləşsələr də hafizə cəhətdən çox inkişaf ediblər. Belə ki, uzun şerlər, hətta divanları əzbər edərək tarixdə saxlayıblar. Deyilənlərə görə cox vaxt ərəblər bir şeri bir dəfə eşitməklə əzbərləyirmişlər.

            Allah-Təalanın gözəl və dilə yatımlı kəlamı olan Qurani-Kərim nazil olanda ərəblər onu çox böyük bir həvəslə əzbərləməyə başladılar. Quranın öz cazibəsi, onların xüsusi istedadı və ilahi bir məsuliyyət toplaşaraq Quranın zehnlərdə yaşamasını təmin etdi. Onu da əlavə etməyi lazım bilirik ki, Quranın qorunub saxlanmasına Allah-Təala özü zamin olubdur. Peyğəmbər (s) özü də möminləri Quran əzbərləməyə çox təşviq edərdi. Bu da istedadların ilahi tərəfindən daha möhkəmlənməsinə səbəb oldu və Quran əvvəlki mərhələlərdə bu cür yaşadı.

Quranın yazılma mərhələsi

         Məkkədə yazı yazmağı bacaranlar 17 nəfər idilər. Quranın da yazılmağı çox zəruri idi. Çünki onu zehinlərdə qoruyub saxlamaq çətin idi. Ona görə də Həzrət Peyğəmbər (s) yazmağı bacaranları toplayıb Quranı yazdırmağa başladı. Bu dəstənin adına "kuttabu vəhy” deyirdilər. Vəhyi yazanların sayının tarixdə 45 nəfərə qədər olduğunu qeyd ediblər. Bunlardan bəzilərinin üzərində ixtilaflar vardır. Çünki Qurandan əlavə əhdnamələr, müqavilələr, Peyğəmbərin (s) məktubları olurdu. Onları da yazırdılar. Amma bir neçə nəfərin Quranı yazmağı ixtilafsız tarixə düşübdür. Onlar ibarətdirlər: Həzrət Əli ibni Əbutalib (ə), Məaz ibni Cəbəl, Übey ibni Kəb, Zeyd ibni Sabit və Abdullah ibni Məsud.

Quranı nəyin üzərinə yazırdılar?

         İxtilafsız olaraq Quranın aşağıda qeyd edəcəyimiz vasitələrdə yazılması tarixdə öz əksini tapıbdır:

1.       Usub – xurma çubuqları.

2.       Lixaf – kiçik və nazik daşlar.

3.       Riqa – kağız parçaları.

4.       Ədyəm – dabbağ olunmuş heyvan dərisi.

5.       Əktaf – dəvə və qoyun sümükləri

6.       Əktab - dəvənin belinə minmək üçün qoyulan taxta

7.       Əzla – heyvanın qabırğaları

8.       Hərir – ipək parça

9.       Şizaz – bir növ ağac

10.   Tirtas – kağız

Doktor Ramiyar yazır: ərəblər kağızı qədimdən tanıyırdılar. O zaman kağız Hindistanda düzəlirdi. Oradan Yəmənə göndərilirdi. Yəməndən isə Ərəbistan vasitəsilə Şama və Ruma göndərilirdi.

Quranın yazılma forması

         Vəhyi yazanlar Həzrət Peyğəmbərin (s) göstərişi ilə, ayələr nazil olduqca bir-birinin ardınca yazırdılar. Hər vaxt ki, ”bismillahirrahmənirrahim” nazil olurdu, bununla bir surənin qurtarıb o birisinin başlanması bildirilirdi. Bu barədə İmam Sadiq (ə)-dan hədis vardır ki, buyurur: "Bir surənin əvvəlində "bismillah”ın nazil olması, ondan qabaqkı surənin qurtarmasını bildirirdi”.

كان يعرف انقضاء سورة بنزول بسم الله الرحمن الرحيم ابتداء لاخرى

            Bəzi hallarda Peyğəmbərin (s) seçimi ilə, ya Cəbrailin göstərişi ilə, nazil olmuş ayələri başqa surələrin ayələrinin arasına yerləşdiriblər. Quranın ayələrinin tənzimi və tərtibi əksər surələrdə Peyğəmbərin (s) əmri ilə olubdur. Bəzi surələrdə isə səhabənin rəyi və ictihadı ilə əmələ gəlibdir.

9-cu Dərsin Sualları

1)      Quran nə zamandan yazı şəklinə salınmağa başlayıb və bu iş kimin göstərişi ilə olub?

2)      Quranı yazanlara nə deyilir və onlar kimlər idi? Bir neçəsinin adlarını çəkin.

3)      Quranı kağızdan başqa nələrin üzərinə yazırdılar?

4)      Quranın ayələrinin tənzimi və tərtibi hansı formada həyata keçirilib?